|
Welkom
Zingen: Gegroet jij, jij, die om liefde komt en licht,
gegroet
We lezen de tekst en zingen het lied:
|
Naamloos schooiert liefde langs de
wegen
Die beweegt de zon en alle sterren,
Naamloos schooiert liefde langs de wegen
ziet de mensenkinderen al van verre,
zoekt hen op in hun bezeten dromen,
wekt hun rede weer, hervindt hun namen,
temt de stormen van hun vergezichten,
sluit de deur toe achter hun verleden.
Die ons geeft nieuw licht in onze ogen,
ons doet hopen dat nog nooit geziene:
nieuwe aarde op de vloed heroverd.
Die in diepe zin-verloren nachten
schenkt een uur van waarheid en genade:
hakt bronaders in de rotswand open,
plant een eikenwoud op woeste hoogten.
Die beweegt de zon en alle sterren,
levend woord dat nooit ons zal ontbreken,
aller mensen naam en zielsbeminde
naamloos schooiert liefde langs de wegen
maar vindt in mensen rust en duur,
naakt en veilig- wij die nog leeg zijn
en ongenadig,
halve waarheid, kilte, schemer,
kreupel vuur-
Liefde, neem ons één uur,
dat wij ontvangen, weten.
Huub Oosterhuis |
Toelichting op het lied.
Huub Oosterhuis schreef in 1980 een cyclus van 10 gedichten/liederen
bij het geboorteverhaal van Jezus zoals de evangelist Lucas dat had
opgetekend. Hij noemde de cyclus Een uur genade en waarheid.
”Ons lied”, Naamloos schooiert liefde langs de wegen, is het laatste
lied van de cyclus.
“Naamloos schooiert liefde langs de wegen” Een intrigerende titel. Een
mooi, maar ook een moeilijk te begrijpen lied.
Liefde die schooiert langs de wegen. Liefde die ons nieuw licht geeft in
onze ogen. Die ons doet hopen, die de zon en alle sterren beweegt.
Blijkbaar gaat het hier om liefde als een soort autonome kracht. Die
permanent aanwezig is, maar ook rusteloos is.
En op zoek naar mensen. Om daar rust en duur te vinden. Hun stormen te
temmen, hun rede te wekken, hun namen te hervinden.
Maar mensen moeten zich daar dan wel voor openstellen Al is het maar een
uur van ontvangen, van weten
Blijkbaar is het voor ons mensen moeilijk om de liefde langer vast te
houden. Wij die nog leeg zijn en ongenadig. Wij die leven in kilte en
schemer en kreupel vuur.
Liefde neem beslag van ons, schenk ons een uur van waarheid en genade
Want daardoor kunnen bronaders in de rotswand worden open gehakt. En
eikenwouden geplant op woeste hoogten.
In feite dus het onmogelijk gerealiseerd
In de toelichting die we bij dit lied hebben kunnen vinden, zegt Huub
Oosterhuis:
Het is een onmogelijk visioen voor wie deze wereld ziet en kent, het
tart ieder cynisme, al dat cynisme, al die wereldwijsheid die wij
‘realistisch denken’ noemen. En toch is dit ‘onmogelijke ‘ perspectief
het enige dat gezag over ons heeft, dat ons uitdaagt en ontroert en doet
verlangen – en ieder ander zou ons kleineren. De geschiedenis leert dat
het schijnbaar onbereikbare soms tot mogelijkheid wordt naarmate het
bewustzijn en het geweten zich voor het ‘onmogelijke’ openhouden. Dat is
de wereldomwentelende kracht van het visioen, en dat wordt bedoeld met
‘een geloof dat bergen verzet’.
Wie zonder schamperheid en haat naar deze wereld kijkt, ziet de mensen
die, al of niet in zijn naam (“naamloos schooiert liefde langs de
wegen”) doen wat goed is, wat moet gedaan: die bijvoorbeeld vechten voor
de vreemdelingen in hun midden om brood en kleding, om werk en huizen en
recht van spreken, mensen die elkaar niet laten vallen en die alle pijn
en moeite die dat vraagt niet tellen. Mensen die steeds weer opnieuw
beginnen, en met het visioen van gerechtigheid en vrede voor ogen, van
dag tot dag werken aan iets meer recht voor iets meer mensen.
Hoe moet je dat noemen, dat wat hen drijft? Rede? Dwaasheid? Hart? Soms
is het of het iemand is in hen, een ander in hen verborgen; onzichtbare,
onbedwingbare kracht die hen gaande houdt, wekt, draagt; die hen doet
hopen en zien. Die nog geen naam heeft; die “God” genoemd wordt,
voorlopige naam; die ooit zal heten “alles in allen”.
God? “Liefde” heet hij in de brieven van Johannes. “Liefde die beweegt
de zon en alle sterren”, noemde Dante hem, in de geest van de profeten
en psalmdichters van Israel.
Met hoeveel zijn zij in deze wereld? Tel ze maar als je dat kunt, tel
maar de sterren aan de hemel. Ze zijn toen en nu ontelbaar: lange stoet,
de eeuwen door. |
Overweging bij het lied.
De cyclus waaruit dit lied is genomen begint met de woorden: “Hoog
te paard rijdt het onrecht langs de wegen”.
En in het vierde lied klinkt het als volgt: “Gij die ziet de ellende van
de ellendigen, die hoort hun aanklacht, die schrijft hun naam in Uw
handen”.
Als God liefde is in de woorden van Johannes, dan wordt in die laatste
zin de hoop verwoord op verandering. en legt de verantwoordelijkheid
daarvoor in onze handen.
Geloven in God is onmogelijk zonder geloven in mensen schrijft, de pas
overleden theoloog Schillebeeckx. Maar ook zegt hij dat de mensen die op
weg zijn gegaan in hun eindig leven zelf moeten beslissen over dat
leven. Ze hebben een eigen verantwoordelijkheid om solidariteit waar te
maken. . God is niet los verkrijgbaar. Maar ze hebben iets meegekregen.
Een onbewust verlangen naar het goede. Dat is ze meegegeven in de vorm
van de liefde die onzichtbare liefde, die aanwezig is langs de wegen en
die smeekt om ingezet te worden op weg naar een betere wereld, een
rechtvaardige wereld. Zoals Schillebeeckx zegt” in je eigen voetafdruk
zul je Gods liefde gewaar worden. ”
Dat is ook wat het laatste lied van de cyclus wil zeggen. “Naamloos
schooiert liefde langs de wegen”
Wie ziet die liefde.? Het is wat ook wel wordt genoemd de ethiek van het
leven en waarvan diezelfde Schillebeeckx zegt dat ethiek is gebaseerd op
menswaardigheid en humaniteit. Een persoonlijke keuze waarbij je je niet
meer op God mag beroepen. Hij heeft de mensheid de middelen meegegeven.
Het zijn de mensen zelf ,die al of niet in de naam van Jezus, doen wat
goed is , doen wat moet gedaan, mensen die steeds weer opnieuw beginnen
met het visioen van gerechtigheid.
Om met Jesaja te zeggen: blinden zullen ziende worden dove oren zullen
open gaan
In de bijbel wordt gesproken over een God die bevrijding wil uit
onderdrukking Een God die gerechtigheid wil. Maar dan een gerechtigheid
die doordrenkt is van barmhartigheid, genade en vergeving. Kortweg een
structurele universele liefde
Dat geldt voor de mens als individu maar ook voor de samenleving als
geheel. Daarom kan politiek niet zonder geloof en geloof niet zonder
politiek. Maar dan niet geleid door dogmatisme of de waarheid van het
weten, maar een zoeken naar gerechtigheid voor allen.
In de jaren 80 benoemden wij God tot revolutionair , die het opneemt
tegen de onrechtverhoudingen, die onderdrukten aanzet tot hun
bevrijdingsstrijd. Nu doet dat nogal gezwollen aan, alhoewel op
wereldschaal de verhoudingen tussen grote groepen mensen niet veel zijn
veranderd., Wel zijn er nieuwe machtsverhoudingen ontstaan, die ons in
onze westerse wereld tot nederigheid moeten stemmen.. Maar op de
menselijke schaal is er nog een wereld te winnen.
De utopie van een betere wereld blijft dus bestaan. Het is wat
Oosterhuis noemt een “onmogelijk visioen”. Voer voor cynisme. Maar Jezus
zegt: wanneer je geloof hebt al is het maar gering, dan zou je zeggen
tegen de berg: Ga gooi jezelf in zee, en hij zou het doen. En dat geloof
wortelt in de liefde die alles overwint. .
Die woorden sprak Jezus vermoedelijk in een ook toen niet zo’n gezellige
wereld. In de tijd dat Lucas dit evangelie schreef. was er een oorlog
die jaren duurde en een van de bloedigste was in de Romeinse
geschiedenis. Honderdduizenden mensen werden er gedood , het land
leeggeroofd. Degenen die overleefden vroegen zich af waarom zijn wij
gespaard. En enkelen van hen, waaronder Lucas schreven toen het verhaal
van een van hen, Jezus van Nazareth, het verhaal van een overlevende .
Die het bestond te spreken over een visioen van een betere wereld.
In de Griekse oudheid was de belangrijkste vorm van liefde: vriendschap
en niet eros.
Dat is langzamerhand gegroeid naar de liefde tussen 2 personen, maar
daar gaat het niet om in de bijbel. Paulus schrijft in zijn brief aan de
Korinthiers : Al verkocht ik mijn bezittingen, en laat ik mij martelen
als het moet, maar als ik geen liefde heb het zou mij niet baten.
En die liefde is in de loop van de jaren en zeker de laatste decennia
verloren gegaan. Zoals Oosterhuis schrijft: “de mensen met hun bezeten
dromen die ondergaan in de stormen van hun vergezichten”.
Die ondergaan in de wereldwijde concurrentie, het winststreven, de
efficiency die daarvoor nodig was. Hebzucht, egoisme en , jalouzie
kwamen daarvoor in de plaats en hebben de mens tot een individu gemaakt
dat het eigen belang nastreeft. De markt en het geld ,ook in de vorm van
bonussen, zijn de prikkel van het handelen geworden.
Het is ontaard in een ratrace om in de concurrentiestrijd te kunnen
overleven en de welvaart op niveau te houden. Mensen worden door het
toenemende onderwijsniveau en de grotere zelfstandigheid geacht het
beste weten wat goed voor ze is. Een opvatting die van burgers
consumenten heeft gemaakt. Maar ook een samenleving waarin de liefde die
solidariteit met anderen oproept, verloren is gegaan. En een wereld
waarin rijk en arm uit elkaar zijn gegroeid in plaats van naar elkaar
toe. De ethiek of wel de liefde is onzichtbaar geworden.
De kredietcrisis heeft in dat opzicht vele ogen geopend. Maar wordt daar
ook naar gehandeld? Wordt welvaart met welzijn verenigd. En worden
degenen die niet begiftigd zijn met toereikende capaciteiten voor deze
samenleving niet de dupe van de welvaartstrijd? De onrendabelen van
Marcel van Dam. Er wordt wat denigrerend over gedaan, maar de tweedeling
gaat zich af tekenen. Het mededogen, de bekommernis om ook degenen die
niet in staat zullen zijn om mee te gaan in deze strijd, eenvoudig omdat
zij de capaciteiten missen. Die mensen vragen om onze solidariteit,
bijbels gezegd, om onze liefde. Dat kan als de prestatiedwang afneemt,
de jalouzie vermindert en de solidariteit weer inhoud krijgt en niet
alleen een naam blijft.
Maar om met Paulus te spreken: de liefde verdraagt alles, ze gelooft
alles en in alles volhardt ze.
Het is het enige wapen dat we hebben om het onmogelijke visioen naar een
betere samenleving open te houden. En het kan. De onaantastbare muur
tussen oost en west is tenslotte ook gevallen omdat de mensen zich niet
langer lieten kleineren en wegzetten door een egoïstische kliek rijke
mensen. Het besef heeft getoond dat het roer om moest. Sarkozy zei in
Kopenhagen: we moeten over onze schaduw heen stappen. Je kunt ook zeggen
“De liefde voor elkaar en de mensheid kan in de woorden van Jezus
inderdaad bergen verzetten”. Als we er maar in geloven, de hoop hebben
dat het visioen waar kan worden en vooral de liefde bezitten om over de
barrières heen te stappen. zoals ook Paulus al zei. |
Zingen: Geef alle ruimte aan de liefde.
“Wat de liefde doet”.
Het leuke aan het voorbereiden van een viering is dat je weer eens
in de boeken duikt, een beetje aan de studie gaat.
Ab dook in Schillebeekx, wij haalden een boek van Sören Kierkegaard uit
de bibliotheek.
Dat laatste kwam weer door Arjo Klamer die een aantal preken op internet
had staan, met als titel: Leven in Liefde waarin hij het opnieuw
vertaalde en uitgegeven boek van Sören Kierkegaard aanhaalde: “Wat de
liefde doet”. Het boek dateert uit 1847!
Deze bekende Deense filosoof en godsdienstwetenschapper heeft zich
uitvoerig beziggehouden met de vraag hoe we het liefdesbegrip in de
bijbel moeten uitleggen. In zijn boek gaat hij in op verschillende
bijbelteksten over de liefde.
Een van de hoofdstukken heeft als titel: Onze plicht om in de liefde
blijvend bij elkaar in de schuld te staan. De tekst in Romeinen 13:8
staat hier centraal: Wees niemand iets verschuldigd dan elkaar lief te
hebben.
In dit hoofdstuk ontwikkelt Kierkegaard de stelling dat liefde misschien
het best beschreven kan worden als “oneindige schuld”.
En dan bedoelt hij niet de schuld van de liefde-ontvanger, dus niet
degene die de liefde ontvangt heeft een schuld.
Dat zou bij ons misschien in eerste instantie opkomen. Wij zijn immers
sterk geneigd om te denken in termen van wederkerigheid, van kosten en
baten.
Nee, zegt Kierkegaard., liefde die een schuld geeft, kan geen ware
liefde zijn. Degene die liefde geeft, de liefde-gever, die heeft een
schuld. Of in de woorden van Kierkegaard: Wie zich door de liefde
gegrepen voelt, heeft het gevoel een oneindige schuld te hebben
opgelopen.
Heel wonderlijk!
Als je een mens je liefde geeft, dan is dat het hoogste dat je iemand
kunt geven- en toch, juist in het geven van je liefde en juist doordat
je die geeft, loop je een oneindige schuld op.
Daarom kun je zeggen dat dit eigen is aan de liefde: Wie liefheeft loopt
door te geven, door oneindig te geven, een oneindige schuld op
Zo liggen de verhoudingen als het om het oneindige gaat en liefde is
oneindig.
Als je iemand geld geeft loop je natuurlijk geen schuld op, de ontvanger
loopt een schuld op.
Maar als iemand zijn liefde geeft, in oneindige zin het hoogste dat een
mens een ander kan geven, dan loopt hijzelf een oneindige schuld op.
.
In de liefde moet je blijvend blijven handelen. Niet stilstaan.
Vergelijk het maar met een pijl, die pijlsnel de lucht invliegt. Als de
pijl op de gedachte komt om stil te gaan staan, in diezelfde seconde
valt de pijl op de grond.
Je moet dus in de liefde blijvend handelen..
Het is beslist moeilijk te begrijpen wat Kierkegaard hier precies
bedoelt.
Waar het uiteindelijk op neerkomt is dat als de mens eenmaal doorheeft
hoe het werkt met de liefde, de liefde die door God is geschonken, hij
daar nooit meer van los kan komen. Die liefde is een gift en omdat het
een gift van God is, is haar waarde eindeloos
Wie de liefde heeft is onmetelijk rijk en staat daarmee in een oneindige
schuld bij God. Hij hoeft dan ook niets in ruil voor zijn liefde.
Als dit geen nadenkertje is….
In de kerstviering zei Ruud het in zijn bespiegeling, met andere
woorden. Ik citeer:
“De Liefde klopte aan bij mijn verstand. Laat je verstand maar even met
rust, zei de engel, want dit gaat dieper dan je verstand.
Gods liefde krijgt een kans:
Als we bidden om een verstand dat af en toe zijn mond houdt
Om een wil die weet van loslaten
om liefde, mededogen en het bewustzijn dat we het onderwerp zijn van
Oneindige Persoonlijke Liefde." |
Zingen: Nu nog met halve woorden hier en daar.
Collecte
De collecte is bestemd voor de Stichting SOS Wereldwijs in Den
Bosch.
Deze stichting vangt al meer dan 25 jaar vrouwelijke vluchtelingen en
hun kinderen op. Veel vrouwen zijn de dupe geworden van de wijziging in
de vreemdelingenwet. Ze moeten terugkeren naar het land van herkomst,
maar voor velen is dat irreëel.
Als zij nergens meer naar toe kunnen dan op straat te gaan leven vangt
Gabbi Wierenga van de stichting nog zoveel mogelijk vrouwen op.
Wekelijks melden zich vrouwen bij haar.
Vrouwen zijn extra kwetsbaar. Er staan genoeg pooiers te wachten om aan
hen aan werk te helpen.
Er is geld nodig voor kleding, ziektekostenverzekering, voor nieuwe
procedures die gestart worden en advocaten.
Wij vinden dit een mooi doel voor de collecte. Het past bij het thema
van deze viering: het gaat om mensen die vechten voor de vreemdelingen
in hun midden, om brood en kleding, om werk en huizen en recht van
spreken, mensen die elkaar niet laten vallen en die alle pijn en moeite
die dat vraagt niet tellen. |
Gedicht: Sta even stil
Zingen: Ga tot de einden der aarde, tot het uiterste, daar zal liefde
zijn, ga!
| |
Gebruikte bronnen:
Werkschrift voor leerhuis en liturgie, 1e jaargang nr. 2:
Huub Oosterhuis: Een uur genade en waarheid
Edward Schillebeeckx: Mensen als verhaal van God
Arjo Klamer: Leven in liefde en Ik buig het hoofd voor de liefde (preken)
Sören Kierkegaard: Wat de liefde doet
Liselore Gerritsen: Sta even stil |
|
|
